Xã Tứ Kỳ

Trước đây, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy không bị coi là tội phạm hình sự. Người bị phát hiện sử dụng thường chỉ bị xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP của Chính phủ (phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền 1 triệu đến 2 triệu đồng). Đồng thời có thể bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc quản lý tại địa phương.

Chế tài này chưa đủ sức răn đe, dẫn đến tình trạng tái nghiện, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Đồng thời còn mang nặng tính “hành chính hóa”, coi việc sử dụng ma túy là hành vi vi phạm cần giáo dục, quản lý hơn là hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp sau khi bị xử phạt hành chính hoặc đưa đi cai nghiện bắt buộc vẫn tái sử dụng, tái nghiện, thậm chí tham gia các hành vi phạm pháp khác như trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản, cướp giật tài sản... để có tiền mua ma túy.

Từ thực tế đấu tranh với tội phạm tại Hải Phòng cho thấy, tình trạng nghiện ma túy và các tội phạm liên quan đến ma túy vẫn diễn ra rất phức tạp. Vì vậy, Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 đã bổ sung Điều 256 a, coi sử dụng trái phép chất ma túy là tội phạm hình sự. Người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải chịu hình phạt tù, thay vì chỉ xử phạt hành chính như trước.

Sự thay đổi này đánh dấu bước ngoặt quan trọng về chính sách pháp luật: Từ “xử lý mềm” mang tính nhắc nhở – giáo dục, chuyển sang “xử lý cứng rắn” bằng chế tài hình sự, với mục tiêu tăng cường răn đe, phòng ngừa tội phạm, bảo đảm trật tự xã hội và hỗ trợ hiệu quả hơn đối với công tác cai nghiện.

Bộ luật Hình sự năm 1999 đã từng có quy định về tội danh này, song thời điểm năm 2009 khi ban hành Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 1999 thì tội danh này được lược bỏ. Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), trong chương các tội phạm về ma tuý cũng không có tội sử dụng trái phép chất ma túy. Đến khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự 2025 được Quốc hội thông qua, tội phạm này được quy định bổ sung và có hiệu lực thi hành từ 1/7/2025.

Đây là thông điệp rõ ràng của Nhà nước đó là quyết tâm xây dựng một xã hội an toàn, lành mạnh, không còn “vùng trống” pháp lý trong cuộc chiến với tệ nạn ma túy. Đồng thời cho thấy quyết tâm của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc đưa các quy định mới của pháp luật thành công cụ răn đe hữu hiệu vào thực tiễn đời sống.

Sự ra đời của Điều 256 a và việc áp dụng ngay tại Hải Phòng chính là minh chứng cho một giai đoạn mới: Không chỉ phòng ngừa, cai nghiện mà còn xử lý nghiêm minh bằng chế tài hình sự đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy.