PHẦN II. CHỦ TRƯƠNG, ĐƯỜNG LỐI, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ
1. Quan điểm chỉ đạo của Đảng
Chuyển đổi số, cùng với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đã và đang được Đảng ta xác định là động lực quan trọng của sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Sự thay đổi về nhận thức, tư duy và hành động của Đảng trong lĩnh vực này không diễn ra một cách đột ngột, mà là kết quả của một quá trình tích lũy, tổng kết thực tiễn và bổ sung phát triển lý luận. Trong đó, các văn kiện chỉ đạo cấp chiến lược được ban hành trong những năm gần đây đã thể hiện rõ tầm nhìn, quyết tâm chính trị và cách tiếp cận đổi mới, toàn diện của Đảng về chuyển đổi số quốc gia.
Văn kiện đầu tiên đặt nền móng quan trọng cho tư duy chiến lược của Đảng về chuyển đổi số là Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị, về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đây là văn kiện mang tính dự báo chiến lược sâu sắc, đánh dấu bước chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động kiến tạo và dẫn dắt. Nghị quyết nêu rõ yêu cầu phải đổi mới tư duy phát triển, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển mạnh mẽ kinh tế số, xã hội số, hình thành các mô hình quản trị quốc gia, quản trị doanh nghiệp, quản trị xã hội dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh vai trò then chốt của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp trong việc tiếp cận, làm chủ và dẫn dắt quá trình chuyển đổi số trong từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương.
Để cụ thể hóa yêu cầu của Đảng trong nội bộ hệ thống chính trị, ngày 26/5/2023, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 34-CT/TW về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan Đảng. Chỉ thị khẳng định rõ: chuyển đổi số trong cơ quan Đảng là nhiệm vụ cấp thiết, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị trong tình hình mới. Chỉ thị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức Đảng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành; xây dựng, khai thác hiệu quả các hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ công tác Đảng; tăng cường năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức; đổi mới phương pháp làm việc theo hướng linh hoạt, hiệu quả và minh bạch hơn. Đặc biệt, Chỉ thị yêu cầu người đứng đầu cấp ủy các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo triển khai chuyển đổi số trong nội bộ cơ quan, tổ chức mình; coi đây là tiêu chí đánh giá năng lực, uy tín và trách nhiệm chính trị của cán bộ.
Tiếp nối tinh thần đổi mới đó, đến ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là văn kiện mang tính nền tảng và toàn diện, xác định chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu phát triển, mà là một trong ba đột phá chiến lược của quốc gia. Nghị quyết xác định rõ các quan điểm chỉ đạo lớn, trong đó đáng chú ý là quan điểm: "Phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng kinh tế, phát triển nhanh và bền vững đất nước." Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phải hoàn thiện thể chế đồng bộ, ưu tiên phát triển hạ tầng số, bảo đảm an toàn, an ninh mạng, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao, xây dựng văn hóa số trong toàn xã hội. Đặc biệt, Nghị quyết đặt ra yêu cầu phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu, dẫn dắt của cán bộ, đảng viên trong chuyển đổi tư duy số, hành động số, xây dựng môi trường làm việc số, phong cách lãnh đạo số và hình thành hệ sinh thái số trong hệ thống chính trị.
Như vậy, qua hệ thống các văn kiện từ năm 2019 đến nay, có thể thấy rõ sự phát triển nhất quán, liên tục và ngày càng toàn diện trong tư duy chỉ đạo của Đảng về chuyển đổi số. Từ việc chủ động tham gia cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đến xác lập chuyển đổi số là đột phá chiến lược, đưa công nghệ số vào nội bộ cơ quan Đảng, gắn kết với cải cách bộ máy và đổi mới phương thức lãnh đạo – Đảng ta đã xác định chuyển đổi số không chỉ là phương tiện để hiện đại hóa kỹ thuật, mà thực chất là một cuộc cách mạng trong lãnh đạo, quản trị và xây dựng Đảng trong kỷ nguyên mới.
2. Chính sách và hành động của Nhà nước về chuyển đổi số
Thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành hệ thống chính sách tương đối đồng bộ, có tính chiến lược và hành động cao, từng bước đưa công cuộc chuyển đổi số trở thành một chương trình trọng tâm, xuyên suốt trong quản trị quốc gia và phát triển kinh tế – xã hội.
Bước ngoặt quan trọng trong tiến trình này là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020, phê duyệt Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Văn kiện này xác lập tầm nhìn chiến lược: đến năm 2030, Việt Nam trở thành quốc gia số, có nền kinh tế số phát triển năng động, xã hội số toàn diện và Chính phủ số hiệu quả. Đặc biệt, Chương trình nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số phải lấy người dân làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực, đồng thời xác định ba trụ cột chính là: Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Quyết định số 749 cũng đề ra hệ thống giải pháp trọng tâm bao gồm: phát triển hạ tầng số, nền tảng số, dữ liệu số; bảo đảm an toàn, an ninh mạng; xây dựng thể chế số và phát triển nguồn nhân lực số. Đây là lần đầu tiên chuyển đổi số được đặt trong một khung chương trình cấp quốc gia, có mục tiêu, lộ trình và hệ thống chính sách cụ thể.
Để hiện thực hóa Chương trình này trong nội bộ Chính phủ và hệ thống hành chính Nhà nước, ngày 15/6/2021, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 942/QĐ-TTg, phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030. Văn kiện này đặt mục tiêu đến năm 2025, 100% dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình, tích hợp trên Cổng dịch vụ công quốc gia; 100% cơ quan Nhà nước có hệ thống báo cáo phục vụ chỉ đạo điều hành; và 90% người dân, doanh nghiệp hài lòng với dịch vụ công. Chiến lược khẳng định rằng Chính phủ số không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin vào hành chính công, mà là sự thay đổi mô hình quản trị nhà nước theo hướng số hóa toàn diện, minh bạch hóa quy trình và lấy dữ liệu làm cơ sở ra quyết định.
Trên cơ sở đó, ngày 31/3/2022, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 411/QĐ-TTg, phê duyệt Chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Chiến lược này xác định kinh tế số là động lực mới cho tăng trưởng, xã hội số là nền tảng cho phát triển bền vững, và công dân số là chủ thể quyết định thành công của chuyển đổi số quốc gia. Mục tiêu đến năm 2025, tỷ trọng kinh tế số đạt 20% GDP; tỷ lệ dân số trưởng thành có tài khoản thanh toán điện tử đạt trên 80%; và 100% cơ sở giáo dục phổ thông tổ chức dạy học trực tuyến khi cần thiết. Chiến lược cũng đề cập việc phát triển văn hóa số, đạo đức số và nâng cao năng lực số toàn dân như một giải pháp trung hạn, mang tính căn cơ và lâu dài.
Cùng với việc xây dựng các chiến lược dài hạn, Chính phủ cũng ban hành nhiều nghị quyết hành động cụ thể, trong đó nổi bật là Nghị quyết số 13/NQ-CP ngày 07/02/2023, về tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước. Văn kiện này nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức làm việc của công chức, viên chức theo hướng số hóa, rút ngắn quy trình, giảm tiếp xúc trực tiếp và tăng hiệu suất xử lý công vụ. Đặc biệt, Nghị quyết xác định rõ vai trò nêu gương của người đứng đầu trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện chuyển đổi số tại đơn vị, coi đó là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm cá nhân. Đây là bước chuyển quan trọng về hành vi lãnh đạo và văn hóa công vụ trong kỷ nguyên số.
Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật cũng không ngừng được hoàn thiện để tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho chuyển đổi số. Một số văn bản quan trọng có thể kể đến như: Nghị định số 42/2022/NĐ-CP về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước trên môi trường mạng; Nghị định số 53/2022/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân; và Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua năm 2023. Các văn bản này góp phần hình thành nền tảng pháp lý cho vận hành chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số.
Để thúc đẩy thực hiện hiệu quả các chính sách đã ban hành, Chính phủ cũng đã chỉ đạo triển khai nhiều chương trình mục tiêu, đề án chuyên đề, cơ chế đặc thù trong các lĩnh vực, ngành nghề, địa phương. Nhiều bộ, ngành đã xây dựng Chiến lược chuyển đổi số ngành, như: Bộ Công an với Đề án 06 về phát triển dữ liệu dân cư và định danh điện tử; Bộ Y tế với Đề án Bệnh án điện tử; Bộ Giáo dục và Đào tạo với Đề án dạy học trực tuyến kết hợp chuyển đổi số trong giáo dục; Bộ TT&TT với Chương trình phổ cập kỹ năng số toàn dân và phát triển công dân số. Đây là minh chứng cho tinh thần hành động nhất quán, toàn diện, thể hiện sự chuyển động mạnh mẽ của hệ thống hành chính nhà nước trước yêu cầu chuyển đổi số toàn dân, toàn diện và toàn quốc.
Như vậy, từ tầm nhìn chiến lược đến chương trình hành động cụ thể, từ thể chế pháp lý đến triển khai thực tiễn, Nhà nước ta đã xây dựng được một hệ thống chính sách chuyển đổi số có tính nền tảng, liên thông, có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và hành chính công. Tuy nhiên, để các chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, bền vững, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải hiểu rõ mục tiêu, nắm vững nội dung và chủ động tham gia tổ chức thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
3. Các phát biểu chỉ đạo của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ, ngành Trung ương về chuyển đổi số đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên
Chuyển đổi số là một nhiệm vụ lớn, mang tính chiến lược lâu dài và toàn diện. Trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo đất nước, các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước và lãnh đạo các bộ, ngành trung ương đã có nhiều phát biểu quan trọng, sâu sắc, thể hiện tầm nhìn chiến lược, quyết tâm chính trị cao và quan điểm xuyên suốt về vai trò của chuyển đổi số đối với phát triển quốc gia. Những phát biểu này không chỉ góp phần làm rõ thêm định hướng của Đảng, mà còn là kim chỉ nam cho hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị ở mọi cấp, mọi ngành.
Trong một bài viết quan trọng vào tháng 4/2021, nguyên Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định: “Phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là con đường tất yếu, là yêu cầu bắt buộc để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một đất nước Việt Nam hùng cường.” Quan điểm này được nhấn mạnh nhiều lần trong các kỳ họp Ban Chấp hành Trung ương và các diễn đàn phát triển, thể hiện rõ tư duy nhất quán của Đảng: không thể có phát triển bền vững nếu không có đổi mới tư duy quản trị, nếu không khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dữ liệu, nếu không lấy con người làm trung tâm của quá trình số hóa toàn diện.
Phát biểu tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII (tháng 10/2023), Tổng Bí thư tiếp tục nhấn mạnh: “Đảng phải đi đầu trong chuyển đổi số. Mỗi cấp ủy, tổ chức Đảng phải thực sự là hạt nhân tư tưởng, tổ chức và hành động trong việc chuyển đổi phương thức lãnh đạo, phương pháp làm việc và quản trị điều hành theo tinh thần thời đại số.” Phát biểu này thể hiện yêu cầu trực tiếp, cụ thể đối với toàn bộ đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhấn mạnh vai trò nêu gương, tính tiên phong, sự gương mẫu và trách nhiệm chính trị của người cán bộ trong hệ thống chính trị.
Trong vai trò người đứng đầu Nhà nước, Tổng Bí thư Tô Lâm, tại buổi gặp mặt 80 trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập nước Việt Nam (tháng 8/2025), đã chỉ rõ: “Chuyển đổi số không chỉ là công nghệ, mà trước hết là sự chuyển đổi tư duy của từng cán bộ, đảng viên, từng cơ quan, đơn vị; là bước đột phá về phương thức lãnh đạo, phương pháp quản lý và tổ chức xã hội theo tinh thần lấy dân làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo.” Phát biểu này không chỉ thể hiện rõ nhận thức sâu sắc của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về bản chất của chuyển đổi số, mà còn là lời nhắc nhở đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên về trách nhiệm cá nhân trong hành trình kiến tạo thể chế, xây dựng một nền quản trị hiện đại, công khai, minh bạch và gần dân.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính là người nhiều lần khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia. Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về chuyển đổi số năm 2022, Thủ tướng nhấn mạnh: “Người đứng đầu phải là hạt nhân chuyển đổi số trong cơ quan, tổ chức mình. Không thể có một cơ quan số, chính quyền số, nếu người đứng đầu còn ngại thay đổi, ngại công nghệ, ngại tiếp cận cái mới.” Phát biểu này không chỉ mang tính mệnh lệnh hành chính, mà còn là lời hiệu triệu về sự tự thay đổi từ bên trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý – nơi mà chuyển đổi số bắt đầu từ sự chuyển hóa trong tư duy và thái độ.
Trong các diễn đàn quốc tế, các hội nghị cấp cao về phát triển kinh tế số, Thủ tướng luôn thể hiện thông điệp rõ ràng: “Chuyển đổi số là xu thế không thể đảo ngược. Nếu không đi cùng chuyển đổi số thì sẽ bị tụt lại phía sau, mất cơ hội, thua ngay trên sân nhà.” Đây là lời cảnh tỉnh, đồng thời là sự khẳng định vai trò chủ động, sáng tạo, dấn thân và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cán bộ, đảng viên trong việc nắm bắt thời cơ và vượt qua thách thức trong kỷ nguyên số.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, với tư duy đổi mới và tinh thần hành động mạnh mẽ, đã có nhiều phát biểu để đời, trong đó nổi bật là quan điểm: “Chuyển đổi số là cuộc cách mạng về tư duy nhiều hơn là về công nghệ. Muốn chuyển đổi số thành công thì tư duy quản trị, tư duy chính sách, tư duy phục vụ người dân và doanh nghiệp phải thay đổi trước.” Quan điểm này được lan tỏa trong toàn ngành thông tin – truyền thông, góp phần tạo ra làn sóng cải cách hành chính, nâng cao năng lực hạ tầng số, xây dựng thể chế linh hoạt và hình thành văn hóa chính sách thích ứng nhanh với thay đổi công nghệ.
Tổng hợp các phát biểu nêu trên cho thấy, từ Trung ương đến Chính phủ, từ các bộ ngành chủ lực đến các cơ quan tham mưu, quan điểm chỉ đạo về chuyển đổi số đã dần hình thành một hệ tư tưởng thống nhất, một hành lang định hướng rõ ràng. Đây là nền tảng chính trị vững chắc để cán bộ, đảng viên yên tâm hành động, chủ động đổi mới, mạnh dạn ứng dụng và không ngừng nâng cao năng lực số – từ đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng “Đảng số, Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số”, theo đúng tinh thần các Nghị quyết của Đảng và Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số đã được đề ra.